Siatkówka - pekin2008

IO Pekin 2008:  Historia igrzysk

Igrzyska olimpijskie to największe w dziejach starożytnych zawody sportowe, które wywodzą się z tradycji Grecji i ściśle wiążą z kulturą śródziemnomorską. Świat grecki, mimo rozbicia politycznego, był jednorodny kulturowo. Zewnętrznym, spektakularnym przejawem tej spójności były właśnie ogólnogreckie imprezy sportowo-religijne. Rywalizacja sportowa towarzyszyła, podobnie jak występy poetów, śpiewaków, aktorów, obrzędom religijnym. Do najbardziej znanych należą igrzyska olimpijskie, wielkie zawody sportowe ku czci Zeusa Olimpijskiego, które odbywały się co cztery lata w miejscowości Olimpia w Elidzie na Półwyspie Peloponeskim. Na czas trwania igrzysk obowiązywało w Grecji olimpijskie zawieszenie broni i prawo pokoju bożego - ekechejria - zapewniające bezpieczeństwo uczestnikom i widzom. Igrzyska cieszyły się powszechnym uznaniem, więc prawo to było powszechnie respektowane. Okres pomiędzy nimi określano terminem „olimpiada” (słowo często mylnie używane dziś na określenie Igrzysk) i stosowano do liczenia czasu. Na przykład mówiono, że coś zdarzyło się w drugim roku dwudziestej olimpiady. Obok igrzysk w Olimpii ogólnogrecką sławą cieszyły się igrzyska pytyjskie w Delfach, igrzyska istmijskie w Koryncie i  igrzyska nemejskie w Argos. Ale tylko według tych w Olimpii określano czas. 

Zapasy starozytne (fot. www.perseus.tufts.edu)

Pierwszym udokumentowanym faktem w historii Grecji, a także umowną datą pierwszych igrzysk był rok 766.p.n.e. Informacje te pochodzą m.in. z dzieł Homera. Prawdopodobnie igrzyska takie odbywały się już wcześniej, jednak nie zostało to nigdzie odnotowane. Na początku igrzyska trwały zaledwie dobę, z czasem wydłużano ich czas z powodu na wzrastającą liczbę konkurencji. Po latach trwały one już 5 dni.

 Uczestniczyć w nich mogli wyłącznie mężczyźni. Kobiety nie mogły nawet obserwować olimpijskich zmagań, ponieważ ćwiczono nago, a widok ten był dla płci pięknej nie dozwolony. Rytualnym zwyczajem było złożenie przez sportowców przysięgi przed posągiem Zeusa podczas uroczystego rozpoczęcia zawodów. Mięso dzika cięto na kawałki, rozsypywano albo rozkładano przed posągiem i każdy z uczestników, wraz z ojcem i swymi braćmi składał przysięgę, że nie dopuści się żadnego oszustwa na zawodach, co potwierdzali drugą przysięgą, w której mówili, że ściśle przykładali się do ćwiczeń przez poprzednie 46 miesięcy.

We wczesnych latach jedyną dyscypliną był bieg na jeden stadion (192,28 m), potem liczba dyscyplin wzrosła. Najważniejszymi konkurencjami były:  bieg krótki (dromos) - na długości stadionu, odpowiednik współczesnych sprintów, bieg podwójny (diaulos)- bieg na podwójnej długości stadionu, bieg długodystansowy (dolichos) - bieg na długości 7-24 stadionów, pięciobój (pentathlon) - składał się z: biegu, skoku, rzutu dyskiem i oszczepem, zapasów, walka na pięści (pygme) - początkowo gołe pięści, potem okryte rzemiennymi "rękawicami", zapasy (pale) - pierwowzór współczesnych zapasów klasycznych, zapasy w stylu wolnym (pankration) - połączenie walki na pięści i zapasów, dozwolone było też kopanie, bieg w zbroi (hoplites) - bieg w kompletnej zbroi (25 kg) ciężkiej piechoty greckiej, wyścigi rydwanów - otwarty dwukołowy pojazd zaprzęgnięty w 4 (najczęściej) lub 2 konie, wyścigi konne - jeździectwo - najistotniejsza była szybkość, a nie jak dzisiaj styl i zawody trębaczy i heroldów - konkurencje mało sportowe.

Zwycięzcy otrzymywali w nagrodę w Olimpii wieniec z gałązek drzewa oliwnego, cieszyli się ponadto wielką sławą. W ich rodzinnych miastach wielokrotnym zwycięzcom stawiano pomniki i honorowano na różne sposoby, np. pisząc na ich cześć pieśni, wiersze. Zawodnicy, które zajęli kolejne miejsca, nie dostawali nic.  Wszyscy przecież znamy  powiedzenie, że wicemistrz to pierwszy przegrany. Później sportowcy brali udział w konkurencjach reprezentując polis, z którego przybyli, a system nagród uległ zmianie. Kary za wszelkie oszustwo były bardzo surowe. Zawodnik, który nie przestrzegał przyjętych zasad i treści ślubowania, zmuszony był postawić pomnik Zeusowi, na którym wyryto jego imię i nazwisko oraz przewinienie, jakie popełnił. Greckie Igrzyska Olimpijskie zostały zorganizowane prawie 300 razy - do 393r. n.e., kiedy to cesarz Teodozjusz I Wielki, zakazał ich organizowania, traktując je jako kultywowanie zwyczajów pogańskich.

Ponad 1500 lat później Francuz Pierre de Coubertin, sportowiec i pedagog, wskrzesił ideę olimpijską. Był francuskim arystokratą, który po ukończeniu szkół  i pracy wychowawczej stwierdził, że to właśnie sport najlepiej wychowuje, doskonale wpływa na ciało i kształci charakter dzieci, młodzieży. Dzięki jego zabiegom zorganizowano wiele spotkań, dyskusji poświęconych temu problemowi, a podczas konferencji w 1894 roku delegaci (działacze sportowi z dziewięciu państw świata) zagłosowali za przywróceniem igrzysk, zorganizowaniem ich ponownie w dziejach nowożytnych w 1896r. Zadecydowali także o utworzeniu komitetu, którego zadaniem miało być zorganizowanie igrzysk. Ta organizacja przekształciła się w  Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) , a jej pierwszym prezydentem został wybrany Grek, Demetrious Vikelas.

Ceremonia otwarcia Igrzysk w 1896 roku (fot. www.olympic.org)

Pierwsze igrzyska w dziejach nowożytnych nie mogły się odbyć nigdzie indziej, niż w Grecji. Otworzył je podczas uroczystej ceremonii król Grecji Jerzy I 6 kwietnia 1896r w Atenach. Areną zawodów został odrestaurowany Panathenaic Stadium, który przypominał starożytną historię tej sportowej tradycji. Chociaż Igrzyska w Atenach nie były zbyt szeroko rozpropagowane przez media, do stolicy Grecji przybyło niemal 250 sportowców (większość stanowili Grecy) z 14 krajów i 3 kontynentów. Uczestnicy przybywali indywidualnie, na własny koszt, przywdziewając stroje swoich klubów sportowych zamiast państw, z których pochodzili. Igrzyska trwały 10 dni, a sportowcy walczyli o medale w dziewięciu konkurencjach: lekkoatletyce, kolarstwie, szermierce, gimnastyce, zapasach, pływaniu, podnoszeniu ciężarów, tenisie i strzelectwie. Pierwszym mistrzem olimpijskim został Amerykanin, student Harvardu, James Connolly, który zwyciężył w trójskoku z wynikiem 13,71 m. Szczególną konkurencją był bieg maratoński, który odbył się na tej samej trasie, którą przebiegł pierwszy w dziejach maratończyk - Filipides w 490r. p.n.e. Trasa liczyła ponad 42 km, a zwycięzcą został grecki pasterz Spiridon Louis, który bez treningów pokonał trasę w 2h 58 min i 50 sek. Zwycięstwo Louisa - pierwszy złoty medal olimpijski dla Greków - wywołało olbrzymią radość jego rodaków.

Od roku 1896 igrzyska odbywały się już regularnie, co cztery lata, a z każdym rokiem zdobywając coraz większy prestiż i uznanie. Z  czasem ich sława przewyższyła tą, jaką cieszyły się w starożytności. Nie odbyły się jedynie kilkakrotnie, z powodów politycznych. Z powodu I i II wojny światowej VI (1916), XII (1940) i XIII (1944) igrzyska odwołano. Z czasem zmieniono także obowiązujące reguły. Już podczas II igrzysk w Paryżu dopuszczono kobiety do udziału w rywalizacji, wystartowało wówczas19 pań na 1066 wszystkich zawodników.  Z czasem wokół igrzysk powstała specyficzna ideologia olimpijska. Złożyło się na nią wiele czynników, m.in. oddziaływanie tradycji antycznej, europejskiego etosu rycerskiego oraz różnych nurtów filozoficznych XIX wieku czy osobowość głównego inicjatora idei wznowienia igrzysk - Pierre'a de Coubertina. Ideologia ta opiera się na wielu myślach, zasadach, a najważniejsze z nich to: zasada fair play (czysta gra, mieszanka tradycji rycerskiej i dżentelmeńskiej); amatorstwo (rozumiane jako bezinteresowność - chyba najmocniej dziś zweryfikowane); pokój (hasło: rywalizujmy na sportowych stadionach, nie na wojnach); apolityczność (rozumiana bardziej jako niezależność od polityki); uniwersalizm, czyli wszystkie gry, wszystkie narody (zasada nieco ograniczana z konieczności, nie z pobudek ideowych); równość (rozumiana, że każdy może startować w igrzyskach bez względu na płeć, pochodzenie społeczne, zawód, zamożność, wyznanie religijne, poglądy polityczne).

Minęło ponad 110 lat od pierwszych nowożytnych igrzysk, a ich idea jest ciągle żywa. Za plagę ostatnich lat można jednak uznać afery dopingowe, które burzą prestiż i najważniejsze zasady zdrowej, rywalizacji - szlachetne idee współzawodnictwa sportowego, leżące u podstaw ruchu olimpijskiego. Nie bez wpływu na nie pozostaje również świat polityki. Wielokrotnie w historii igrzyska były areną rozgrywek politycznych, część państw nie wysyłała na nie swoich reprezentacji. Mimo to igrzyska ery nowożytnej ciągle stanowią najważniejsze sportowe wydarzenie na świecie i nie wydaje się, by coś mogło to zmienić.